اگر موقع خرید آهنآلات فقط بگویید «تیرآهن ۱۶» یا «میلگرد ۱۴»، هنوز نصف مسیر را نرفتهاید. چیزی که جلوی اشتباه، مغایرت و حتی تقلب را میگیرد این است که دقیقاً بدانید استاندارد تولید و گرید/خواص مکانیکی هر محصول چیست و چطور باید روی فاکتور/پیشفاکتور نوشته شود.
در این راهنمای ساده، استانداردهای رایج تیرآهن و میلگرد در ایران را توضیح میدهم و یک چکلیست عملی برای خرید امن میدهم.
۱) اول یک نکته مهم: «استاندارد» دقیقاً یعنی چه؟
در بازار آهن، معمولاً دو چیز با هم قاطی میشود:
الف) استاندارد ابعادی و تلرانسها
یعنی تیرآهن/میلگرد باید از نظر ابعاد، وزن اسمی، رواداریها و شکل ظاهری مطابق استاندارد باشد (مثلاً ابعاد تیرآهن IPE).
برای تیرآهنها معمولاً استانداردهای اروپایی مثل DIN و EN هم کنار استاندارد ملی ذکر میشوند.
ب) گرید فولاد (خواص مکانیکی/شیمیایی)
مثل S235/S275/S355 یا اصطلاحات بازار مثل St37/St52 (بسته به کارخانه و کاربرد). این بخش بیشتر به «قدرت و رفتار فولاد» مربوط است، نه شکل ظاهری.
✅ نتیجه: وقتی میخواهید درست خرید کنید، باید هر دو مشخص باشد:
استاندارد محصول + گرید/خواص
۲) استانداردهای میلگرد در ایران (ISIRI 3132)
مهمترین استاندارد ملی میلگرد
میلگردهای فولادی گرمنوردیده برای تسلیح بتن در ایران باید مطابق استاندارد ملی ISIRI 3132 باشند.
دستهبندی رایج میلگردها (A1 تا A4)
در بازار ایران معمولاً میلگردها به چهار گروه اصلی تقسیم میشوند: A1، A2، A3، A4.
-
A1: معمولاً ساده (بدون آج)
-
A2: آجدار (معمولاً الگوی آج مارپیچ/یکنواخت)
-
A3: آجدار (معمولاً الگوی جناغی/ضربدری)
-
A4: آجدار با مقاومت بالاتر (الگوهای ترکیبی/مرکب در برخی تولیدها)
نکته: شکل آجها در منابع فنی هم بهعنوان یکی از راههای تشخیص A2 و A3 ذکر میشود (مارپیچ در برابر الگوی ضربدری).
موقع خرید میلگرد دقیقاً چه چیزی را روی پیشفاکتور بنویسیم؟
حداقل این موارد:
-
«میلگرد آجدار» یا «میلگرد ساده»
-
استاندارد: ISIRI 3132
-
گرید: A2 یا A3 یا A4
-
سایز (مثلاً ۱۴)
-
کارخانه/برند
-
حالت قیمت (کیلویی/شاخهای) + تناژ/تعداد
-
(برای پروژه حساس) درخواست برگه آنالیز/گواهی کیفیت
۳) استانداردهای تیرآهن در ایران (IPE و هاش)
۳-۱) تیرآهن IPE (بال موازی)
برای تیرآهن IPE در ایران، بهعنوان استاندارد ملی رایج به ISIRI 1791 (I2) اشاره میشود.
در کنار آن، استانداردهای ابعادی/تلرانسی اروپایی مثل DIN 1025-5 و EN 10034 هم زیاد ذکر میشوند.
۳-۲) تیرآهن هاش (IPB / HEA / HEB)
برای هاشها هم در منابع صنعتی، استاندارد ملی ISIRI 14484 بهعنوان مرجع رایج ذکر میشود.
موقع خرید تیرآهن دقیقاً چه چیزی را روی پیشفاکتور بنویسیم؟
حداقل این موارد:
-
نوع مقطع: IPE / INP / HEA / HEB
-
استاندارد: ISIRI 1791 (برای IPE) یا ISIRI 14484 (برای هاش)
-
سایز (مثلاً IPE 16)
-
طول شاخه (معمولاً ۱۲ متر، اگر متفاوت بود دقیق قید شود)
-
کارخانه/برند
-
گرید فولاد (اگر پروژه حساس است): مثلاً S235/S275/S355 یا معادل بازار
-
شرایط تحویل (انبار تهران/تحویل پروژه) + هزینههای جانبی
۴) چطور در عمل بفهمیم کالا واقعاً مطابق استاندارد است؟
این بخش «نجاتدهنده» است—چون اکثر خطاها همینجا رخ میدهد.
برای میلگرد
-
پلاک بندیل و مشخصات (کارخانه، سایز، گرید)
-
الگوی آج (برای تشخیص حدودی A2/A3)
-
قطر و یکنواختی ظاهری (ناهمگنی شدید مشکوک است)
-
در سفارشهای مهم: گواهی کیفیت/آنالیز و تطبیق با ISIRI 3132
برای تیرآهن
-
پلاک بندیل/برند و سایز
-
تطبیق نوع مقطع (IPE یا هاش) با سفارش
-
بررسی ظاهری: تاب، ضربه، لهیدگی بالها
-
اگر پروژه حساس است: درخواست مشخصات استاندارد و تلرانسها (در بسیاری از کاتالوگها به DIN/EN کنار ISIRI اشاره میشود).
۵) اشتباهات رایج در سفارش استاندارد (که هزینه را بالا میبرد)
-
نوشتن «میلگرد ۱۴» بدون ذکر A2/A3/A4
-
نوشتن «تیرآهن ۱۶» بدون ذکر IPE یا هاش
-
مشخص نکردن اینکه قیمت با ارزش افزوده است یا نه
-
ننوشتن کارخانه/برند و قبول کردن «جایگزین» بدون هماهنگی
۶) چکلیست آماده برای نوشتن سفارش (کپی کن)
سفارش میلگرد
-
میلگرد (ساده/آجدار) سایز …
-
استاندارد: ISIRI 3132
-
گرید: A2 / A3 / A4
-
برند/کارخانه: …
-
مقدار: … تن (یا … شاخه)
-
محل تحویل: انبار تهران / تحویل پروژه
-
مدارک: فاکتور رسمی (در صورت نیاز) + گواهی کیفیت (در صورت نیاز)
سفارش تیرآهن
-
نوع مقطع: IPE / HEA / HEB
-
سایز: … (مثلاً IPE 16)
-
استاندارد: ISIRI 1791 (IPE) / ISIRI 14484 (هاش)
-
برند/کارخانه: …
-
طول شاخه: … متر
-
مقدار: … شاخه / … تن
-
محل تحویل + شرایط حمل/بارگیری: …
سوالات متداول
آیا A2 و A3 فقط با شکل آج مشخص میشوند؟
شکل آج کمک میکند، اما برای تصمیم قطعی در پروژههای حساس، گرید باید روی مدارک/پلاک و در صورت نیاز با گواهی کیفیت تأیید شود.
آیا تیرآهن IPE و هاش استانداردشان یکی است؟
معمولاً برای IPE به ISIRI 1791 و برای هاش به ISIRI 14484 اشاره میشود.
