تقلب در آهنآلات فقط «جنس بد» نیست؛ گاهی یک اشتباه کوچک در تشخیص استاندارد، وزن، برند، یا مشخصات ظاهری میتواند به ضرر مالی سنگین، دوبارهکاری در کارگاه، یا حتی ریسک ایمنی سازه منجر شود. از آنجا که خرید آهنآلات معمولاً حجمی و پروژهای است، یک اختلاف کوچک در هر شاخه یا هر کیلو، در نهایت تبدیل به عدد بزرگی میشود.
در این مقاله، روشهای رایج تقلب را میگوییم و یک چکلیست دقیق میدهیم که با آن میتوانید احتمال فریب خوردن را به حداقل برسانید—چه خریدتان از بازار تهران باشد، چه از کارخانه یا بنگاههای شهرستان.
تقلب در آهنآلات یعنی چه؟ (فقط «آهن بیکیفیت» نیست)
تقلب معمولاً یکی از این شکلهاست:
-
فروش کالای یک برند به جای برند دیگر
-
اختلاف در استاندارد (مثلاً A2 به جای A3)
-
کمفروشی وزن (شاخه سبکتر از عرف/جدول)
-
دستکاری در پلاک بندیل یا مشخصات
-
فروش کالای دپو شده، زنگزده یا آسیبدیده بهعنوان «نو و سالم»
-
اشتباه/تقلب در تعداد شاخهها یا تناژ تحویلی
-
قیمتسازی با عناوین مبهم (بدون ذکر استاندارد و جزئیات)
۷ روش رایج تقلب (و راه جلوگیری از هرکدام)
۱) جابهجایی برند یا کارخانه
سناریو: پیشفاکتور «ذوبآهن» است اما هنگام تحویل، بندیل با برند دیگر میآید یا پلاک واضح نیست.
راه جلوگیری
-
فقط با نامهای کلی مثل «تیرآهن ۱۶» خرید نکنید؛ روی پیشفاکتور باید نوشته شود:
برند/کارخانه + سایز + نوع مقطع + تعداد/تناژ -
هنگام تحویل، پلاک بندیل را با پیشفاکتور تطبیق دهید.
-
اگر پلاک مخدوش/نامشخص بود، همان لحظه تحویل را متوقف کنید.
۲) کمفروشی وزن (بهخصوص در خرید کیلویی)
سناریو: قیمت کیلویی است، اما تناژ واقعی کمتر از اعلامی تحویل میشود یا شاخهها سبکتر از انتظارند.
راه جلوگیری
-
برای خرید کیلویی و تناژ بالا، باسکول بزنید (وزن ماشین خالی و پر).
-
رسید باسکول را نگه دارید و به بارنامه/فاکتور ضمیمه کنید.
-
وزنهای مرجع هر سایز را از جدولهای معتبر یا عرف بازار کنترل کنید (اگر اختلاف خیلی زیاد بود، مشکوک شوید).
۳) اشتباه در استاندارد (میلگرد A2/A3/A4 یا ورق با گرید متفاوت)
سناریو: میلگرد A2 را به جای A3 میفروشند یا گرید ورق/خواص مکانیکی مطابق نیاز پروژه نیست.
راه جلوگیری
-
روی پیشفاکتور و فاکتور باید استاندارد دقیق نوشته شود.
-
در پروژههای حساس، از فروشنده گواهی آنالیز/سرتیفیکیت یا مشخصات فنی بخواهید.
-
اگر جنس برای سازه مهم است، فقط با «حرف فروشنده» تصمیم نگیرید؛ استاندارد را کتبی کنید.
۴) دستکاری یا جعلی بودن پلاک بندیل
سناریو: پلاک تازه چسبانده شده، پاکشدگی دارد، فونت/چاپ غیرعادی است، یا اطلاعات ناقص است.
راه جلوگیری
-
پلاک باید خوانا و کامل باشد: کارخانه، سایز، تعداد شاخه/وزن، کد تولید (در صورت وجود)
-
اگر چند بندیل میگیرید، پلاکها را عکس بگیرید و نگه دارید (همراه تاریخ/مکان).
-
پلاک بندیل را با برچسبهای روی بندیلهای دیگر همان بار مقایسه کنید؛ عدم یکدستی نشانه خطر است.
۵) فروش کالای آسیبدیده/زنگزده بهعنوان سالم
سناریو: تیرآهن تاب دارد، ضربه لیفتراک خورده، یا زنگزدگی عمیق دارد؛ ولی به شما میگویند «مهم نیست».
راه جلوگیری
-
موقع تحویل، نمونهگیری ظاهری انجام دهید:
-
تابدار نبودن
-
لهیدگی بالها/جان
-
ترک یا بریدگی
-
زنگزدگی شدید و پوستهای
-
-
اگر ایراد تکراری بود، آن بندیل را قبول نکنید یا در رسید تحویل صورتجلسه بنویسید.
۶) کمفروشی تعداد شاخهها یا اشتباه در سایزها
سناریو: بهخصوص در سفارش چند سایز، چند شاخه کم میشود یا سایزها قاطی بارگیری میشوند.
راه جلوگیری
-
روی رسید تحویل، اقلام را ریز و تفکیکی بنویسید (مثلاً “تیرآهن ۱۴: ۲۰ شاخه / تیرآهن ۱۶: ۱۰ شاخه”).
-
هنگام بارگیری، سایزها را جداگانه بچینید و از راننده بخواهید جدا نگه دارد.
-
اگر فلهای تحویل میگیرید، حداقل گروهبندی شمارش (۵تایی/۱۰تایی) انجام دهید.
۷) بازی با قیمت: «ارزان میدهیم» ولی با هزینههای پنهان
سناریو: قیمت اولیه پایین است، اما در آخر با هزینههای بارگیری، حمل، ارزش افزوده یا “کارمزد” قیمت واقعی بالاتر میشود.
راه جلوگیری
-
قبل از نهاییکردن خرید، قیمت نهایی را شفاف کنید:
-
قیمت با/بدون ارزش افزوده
-
هزینه بارگیری/باسکول
-
هزینه حمل تا مقصد
-
شرایط تخلیه
-
-
همه چیز را کتبی (پیام/واتساپ/پیشفاکتور رسمی) ثبت کنید.
چکلیست طلایی قبل از خرید (۳ دقیقهای)
قبل از پرداخت یا قطعی کردن سفارش، اینها را از فروشنده بخواهید:
-
نام دقیق کالا (مثلاً تیرآهن IPE سایز ۱۶)
-
برند/کارخانه
-
استاندارد/گرید (خصوصاً برای میلگرد و ورق)
-
قیمت شاخهای یا کیلویی
-
تعداد شاخه یا تناژ دقیق
-
محل تحویل (انبار تهران/تحویل پروژه)
-
وضعیت ارزش افزوده و نوع فاکتور
-
زمان بارگیری + نوع ماشین حمل
-
اگر پروژه حساس است: گواهی کیفیت/آنالیز یا مشخصات فنی
-
توافق کتبی روی شرایط مرجوعی/مغایرت
چکلیست کنترل هنگام تحویل در انبار
این مرحله همان جایی است که جلوی ۸۰٪ تقلبها گرفته میشود:
-
تطبیق پیشفاکتور با کالا (نوع، سایز، استاندارد، برند)
-
بررسی پلاک بندیل (کارخانه، سایز، تعداد/وزن)
-
نمونهگیری ظاهری (تاب، ضربه، زنگ شدید)
-
کنترل تعداد شاخهها (خصوصاً سفارشهای چند سایز)
-
در خرید کیلویی/تناژ بالا: باسکول و نگهداری رسید
-
ثبت دقیق در رسید تحویل (ریز، تفکیکی، با مهر/امضا)
از کجا بفهمیم فروشنده قابل اعتماد است؟
نشانههای فروشنده حرفهای:
-
پیشفاکتور دقیق و شفاف میدهد (نه فقط یک عدد کلی)
-
درباره استاندارد/برند مبهم حرف نمیزند
-
حاضر است شرایط تحویل و مغایرت را کتبی کند
-
اطلاعات بارنامه، باسکول و پلاک بندیل را بدون مقاومت ارائه میکند
-
در مورد هزینههای جانبی از ابتدا شفاف است
سوالات متداول
آیا تقلب فقط در بازار آزاد اتفاق میافتد؟
خیر. هر جایی که جزئیات «کتبی و قابل پیگیری» نباشد، احتمال مغایرت وجود دارد. راهحل، شفافیت مدارک و کنترل تحویل است.
برای سفارشهای کوچک هم باسکول لازم است؟
برای سفارشهای خرد معمولاً کنترل تعداد و پلاک بندیل کافی است. باسکول بیشتر برای خرید کیلویی و تناژ بالاست.
اگر بعد از رسیدن به پروژه متوجه مغایرت شدیم چه کنیم؟
اگر مدارک (پیشفاکتور، عکس پلاک بندیل، رسید تحویل، باسکول) را داشته باشید، پیگیری سادهتر است. اما بهترین کار این است که قبل از خروج از انبار کنترل کنید.
جمعبندی
برای جلوگیری از تقلب در آهنآلات، سه اصل را فراموش نکنید:
-
همه چیز را دقیق و کتبی کنید (برند، استاندارد، وزن/تعداد، قیمت با/بدون مالیات)
-
کنترل تحویل را جدی بگیرید (پلاک بندیل، تعداد، ظاهر، باسکول در صورت نیاز)
-
هزینه نهایی را ببینید (بارگیری، حمل، تخلیه، ارزش افزوده)
